Exelénsia Prezidente Autoridade Munisipál Manufahi , 𝐋𝐮𝐢𝐬 𝐌𝐚𝐫𝐜̧𝐚𝐥 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐓𝐚𝐯𝐚𝐫𝐞𝐬, Realiza Enkonteru Konnselu Konsultivu Munisípal hodi Pose ba Membru KKM Foun nain 17 no membru Inerente nain 2 iha Salaun Riak Leman Autoridade Munisípiu Manufahi Same Kuarta-Feira 2026.
Enkontru ne’e Diresaun Planeamentu Aprezenta mos Relatoriu Primeru trimester hodi prepara atu fo deklarasaun jeral kona-ba atividade sira ne’ebé implementa husi kada Diresaun Servisu Munisípal durante fulan tolu Primeriu iha tinan 2026,hahu husi fulan janeiru to’o Marsu.
Objetivu Prinsipál husi relatori ne;e maka atu hato’o informasaun transparante kona-ba implementasau servisu, atu avalia progresu atividade sira, indentifika rejultaddu ne’ebé atinji ona, Kontribuisaun efetivu ba komunidade, no mos identifika dezafiu sira ne’ebé mosu durante implementasaun, hodi prepara no mellora hikas iha trimester tuir mai.
Iha Enkonteru Konselu Konsultivu Munisípal ne’e mos Exelénsia Prezidente Autoridade Munisipál hato’o nia Intervensaun katak; Atividade ida ne’e automatikamente ita halo pose ida ne’e iha matadalan ka regra administrasaun public nian ba membru Konselu ne’ebé maka dejignadu ona kada tinan 2 sempre iha Mudansa ba Xefi Suku sira durante sira nia mandatu. Konselu Konsultivu Munisípal ne’e Orgaun ida ne’ebé laos Legislativa maibe orgaun asesoria ida atu halo Asesmentu Observasaun, kontribui idea fó hanoin konstrutivu sira ba Servisu Munisipal nian, ita sempre halo Diskusaun ita nia agenda kada tinan atividade ne’e realiza dala rua. Iha tinan ida ne’e ita hahu ho Connselu Consultivu extra-ordináriu mak ohin loron halo pose ida ne’e.
Atu dehan iha ne’e katak Asemblea Munisípal ne’e reprezenta ejijensia ita nia komunidade sira iha baze, Atividade ida ne’e importante tebes atu bele Ajuda servisu Munisípal, Autoridade Munisípiu hodi halo iha Munisípiu kada tinan, tanba ne’e ita ejiji malu atu Partisipa iha reoniaun sira hanesan ne’e tanba dala barak kuandu, Preoridade sira ne’ebé mai husi Suku presija kada reprejentante Asemblea atu halo Argumentasaun fo Rajaun tanba saida maka Preoridade sira ne’e ita avansa mai, ita lao tinan barak ona orgaun ida ne’e ita Ejisti kleur ona maibe seidauk tau ida ne’e hanesan asuntu ida importante iha ita nia Prejensa.
Iha tinan hira ba kotu iha Kritika barak ita koko muda Mekanismu tuir Xefi Suku sira Ejiji atu konvite ne’e la-bele tau deit iha Maneira de Komunikasaun maibe ejiji konvite tenki to’o ita bo’ot sira nia fatin ida ne’e ejijensia husi ita bo’ot sira katak ho maneira hanesan ne’e ita bo’ot sira partisipa masimu maibe remata husi ne’e ita nia nia Partisipasaun ne’e la iha Mudansa nafatin hela.
Atu dehan mos ita la dun tau inportansia ba atividade sira ne’e kuandu Asuntu sira hanesan ne’e informasaun la to’o ba iha ita bo’ot sira hodi la konsege fahe iinformasaun ne’e to’o iha baje entaun komunidade ne’e sei la hatene maneira servisu administrasaun Públik, komunidade ne’e bele komprende servisu Administrasaun Publik ne’e la Signifika katak ita halo ida ne’e para ema labele kritika lae, maibe ita halo ida ne’e para komunidade ne’e kompriende servisu Administrasaun Públik ne’e nia la-laok ne’e halo nusa.
Husu ita hotu koko atu hametin Estabilidade liu husi Partidu Politika sira halo debate ruma ne’ebé maka ho Konsultivu fahe hanoin ba malu tuir politika sa ida maka ita atu halo hodi fo benefisiu ba Munisípiu ida ne’e, suku sira nebe maka besik malu mantein unidade hodi halo diskusaun liu husi oinsa suku ida ne’e atu hasae nia Produtu sira, koko halo kompetisaun ho suku seluk atu nune produtu ne’e maka tuir suku ida ho suku seluuk bele fa’an ba malu ona hodi hasae kresementu ekonomia uma laran, ita tenki hanoin ona to’o iha ne’eba tanba ita kolia Kamra Munisíoal maka ita la hanoin to’o iha ne’eba maka poder ida ne’e sei mai saugati deit tanba ita la iha hanoin ida ne’ebe maka do’ok.
𝑇𝑎𝑛𝑏𝑎 𝑛𝑒’𝑒 ℎ𝑢𝑠𝑢 𝑖𝑡𝑎 ℎ𝑜𝑡𝑢-ℎ𝑜𝑡𝑢 𝑡𝑢𝑟 ℎ𝑎𝑚𝑢𝑡𝑢𝑘 𝑘𝑎𝑟𝑖𝑘 𝑙𝑎-𝑙𝑖𝑘𝑎𝑛 𝑘𝑜𝑙𝑖𝑎 𝑃𝑜𝑙𝑖𝑡𝑖𝑘𝑎 𝑑𝑒𝑚𝑎𝑖𝑠, 𝑇𝑢𝑟 ℎ𝑎𝑚𝑢𝑡𝑢𝑘 𝑘𝑎𝑟𝑖𝑘 𝑙𝑎-𝑙𝑖𝑘𝑎𝑛 ℎ𝑎𝑛𝑜𝑖𝑛 𝑎𝑡𝑢 ℎ𝑎𝑚𝑜𝑛𝑢 𝑚𝑎𝑙𝑢 𝑑𝑒𝑖𝑡, 𝑇𝑢𝑟 ℎ𝑎𝑚𝑢𝑡𝑢𝑘 𝑘𝑎𝑟𝑖𝑘 𝑙𝑎-𝑙𝑖𝑘𝑎𝑛 ℎ𝑎𝑙𝑜 𝑘𝑜𝑚𝑝𝑎𝑟𝑎𝑠𝑎𝑢𝑛 𝑒𝑛𝑡𝑟𝑒 𝐸𝑚𝑎 𝑖𝑑𝑎 ℎ𝑜 𝐸𝑚𝑎 𝑠𝑒𝑙𝑢𝑘. 𝑀𝑎𝑖𝑏𝑒 𝑖𝑡𝑎 𝑖ℎ𝑎 ℎ𝑎𝑛𝑜𝑖𝑛 𝑜𝑛𝑎 𝑡𝑢𝑟 ℎ𝑎𝑚𝑢𝑡𝑢𝑘 ℎ𝑎𝑛𝑜𝑖𝑛 𝑠𝑎 𝑖𝑑𝑎 𝑚𝑎𝑘𝑎 𝑖𝑡𝑎 𝑎𝑡𝑢 ℎ𝑎𝑙𝑜 𝑏𝑎 𝑖𝑡𝑎 𝑛𝑖𝑎 𝑆𝑢𝑘𝑢, 𝑃𝑜𝑠𝑡𝑢 𝑛𝑜 𝑠𝑎 𝑖𝑑𝑎 𝑚𝑎𝑘𝑎 𝑖𝑡𝑎 𝑎𝑡𝑢 ℎ𝑎𝑙𝑜 𝑏𝑎 𝑖𝑡𝑎 𝑛𝑖𝑎 𝑀𝑢𝑛𝑖𝑠𝑖𝑝𝑖𝑢, 𝑠𝑎𝑣𝑒 𝑛𝑒’𝑒 𝑚𝑎𝑘𝑎 𝑡𝑒𝑛𝑘𝑖 𝑆𝑒𝑟𝑣𝑖𝑠𝑢 𝑆𝑒𝑟𝑣𝑖𝑠𝑢 𝑆𝑒𝑟𝑣𝑖𝑠𝑢 𝑖𝑑𝑎 𝑛𝑒’𝑒 𝑚𝑎𝑘𝑎 𝑠𝑎𝑣𝑒 𝑇𝑎𝑛𝑏𝑎 𝑀𝑢𝑛𝑖𝑠𝑖́𝑝𝑖𝑢 𝑀𝑎𝑛𝑢𝑓𝑎ℎ𝑖 𝑖ℎ𝑎 𝑖𝑡𝑎 ℎ𝑜𝑡𝑢 𝑛𝑖𝑎 𝑘𝑎𝑏𝑎𝑠.
Iha Sorumutu ne’e partisipasaun masimu husi Sekretaris nain 3, Diretor Munisípal no Delegasaun Teritoriais,Apa Turiscai, Alas, Same, no Membru Konselu Konsultivu Munisípal Manufahi tomak no Reprezentates Partidus Politikus sira, no Konfisoens Relijiojus sira.
𝟏𝟏 𝐀𝐁𝐑𝐈𝐋 𝟐𝟎𝟐𝟔
Enkortu Dáhuluk Ne’e ho Objetivu atu Hametin Ko’operasaun, Promove Hanoin Kritiku no Kontribui ba Dezenvolvimentu Sosial no Edukativu Iha Rejiaun.
Iha Sorumutu ne’e Liu husi Intervensaun Exelensia Prezidenti Autoridade Munisipal Manufahi, 𝐋𝐮𝐢𝐬 𝐌𝐚𝐫𝐜̧𝐚𝐥 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐓𝐚𝐯𝐚𝐫𝐞𝐬 husu ba manufahi oan hotu atu tau Disiplina, Pontualidade no Responsabilidade sai fator Importante liu.
“Husu ba Ita hotu iha ne’e hanesan Manufahi oan hotu buat ida ne’ebe mak ita seidauk realija masimu ne’e maka Disipilia ida ne’e buat ida ne’ebe susar ita atu halo.
Tanba ne’e husu ba ita hotu-hotu hahu ohin ba oin ita halo Mudansa ba buat sira ki’ikoan hanesan ne’e Disiplina, Pontualidade, no Responsabilidade sira hotu, la-bele hein dehan ita asumi lai knar ruma mak ita foin iha Disiplina ou hau iha tia knar ruma mak hau foin iha Responsabilidade lae, Responsabilidade ne’e mai iha ita ida-idak nia kabas ho todan ne’ebe mak la hanesan Disiplina mai iha ita nia vida lor-loron nian ho Responsabilidade ne’ebe mak la hanesan maibe ida ne’e ita tenki halo.
Tanba sa ita tenki kolia ida ne’e tanba buat ne’ebe ki’ik mak ita la tau atensaun ida ne’e mak susar ba ita, ho ida ne’e mak ita tau importansia ba buat sira hanesan ne’e molok ita hakat ba buat bo’ot sira seluk.
Atu dehan mos iha ne’e Inisiativa ida ne’e sei la akontese kwandu ita la iha Unidade, la iha Boa Vontade, la iha Onestidade, ohin loron ita hamutuk iha ne’e la Reprejenta Partidu kor Keta-ketak maibe ita Reprejenta Povu Manufahi, Reprejenta Ejijensia Povu nian, hau fiar katak laos tanba ita ida-idak nia Interese.
Inportansia mai ita hotu iha loron ida ohin ho nia Objektivu prinsipal maka Manufahi Avansa tan Pasu ida ba Povu ida ne’e, ita la bele tau Prekupasaun orsida se mak atu kaer Asosiasaun ida ne’e, ba se deit mak kaer asosiasaun ida ne’e Konsite deit katak Ne’e Manufahi Oan no nia mak sei Reprezenta Matenek oan hotu”.
Iha prosésu kandidatura matenek Manufahi-oan sira, aprezenta pakote uniku, no hetan tomade de pose ba Estrutura AIM hodi hala’o knaar tuir mandatu estututo AIM durante tinan 3.
Estrutura Asosiasaun intelelektual Manufahi kompostu konsellu administrasaun AIM, Presidente 𝐀𝐛𝐞𝐥𝐢𝐭𝐨 𝐕𝐢́𝐭𝐨𝐫 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, vice 𝐂𝐫𝐢𝐬𝐭𝐨𝐯𝐚̃𝐨 𝐒𝐚𝐧𝐜𝐡𝐞𝐬, sekretaria 𝐅𝐢𝐥𝐨𝐦𝐞𝐧𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐍𝐮𝐧𝐞𝐬.
konsellu Fiskal AIM, Presidente 𝐈𝐧𝐨𝐜𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐨 𝐗𝐚𝐯𝐢𝐞𝐫, vise 𝐋𝐮𝐜𝐚𝐬 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 no sekretariu 𝐒𝐚𝐭𝐮𝐫𝐧𝐢𝐧𝐨 𝐌𝐚𝐠𝐧𝐨.
Konsellu Juridiku AIM, Presidente 𝐀𝐮𝐠𝐮𝐬𝐭𝐨 𝐌.𝐝𝐨𝐬 𝐑𝐞𝐢𝐬, Vise 𝐏𝐚𝐬𝐪𝐮𝐞𝐥𝐚 𝐌𝐚𝐫𝐭𝐢𝐧𝐬, 𝐧𝐨 𝐬𝐞𝐤𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐋𝐞𝐳𝐚𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐓𝐢𝐥𝐦𝐚𝐧.
hafoin tomade de posse Presidente Administrasaun AIM 𝐀𝐛𝐞𝐥𝐢𝐭𝐨 𝐕𝐢́𝐭𝐨𝐫 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 promete katak, estrutura ida ne’e nu’udar Manufahi oan sei asume responsabilidade hala’o knaar tuir estatutu haruka, hodi akomula Matenek Manufahi-oan sira hodi kontribui ba dezenvolvimentu Manufahi nian, la iha interese grupu família no partidu.
Exelénsia Prezidente Autoridade Munisipál Manufahi, 𝐋𝐮𝐢𝐬 𝐌𝐚𝐫𝐜̧𝐚𝐥 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐓𝐚𝐯𝐚𝐫𝐞𝐬, Hamutuk ho Diretor Agrikultura Munisipiu Manufahi Akompaina SE Primeiru-Ministru (PM), 𝐊𝐚𝐲 𝐑𝐚𝐥𝐚 𝐗𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚 𝐆𝐮𝐬𝐦𝐚̃𝐨 hala’o vizita bá sentru viveiru ikan ne’ebé lokaliza iha suku Letefoho, postu administrativu Same, munisípiu Manufahi,
PM Xanana hala’o vizita ne’e hafoin “Haree besik servisu munisipál hosi rezultadu avaliasaun bá kondisaun mínima” iha Manufahi. Xefe Governu hala’o kolleta bá ikan ne’ebé haki’ak iha sentru ne’e hosi populasaun no daudaun fa’an bá komunidade.
Sentru viveiru ikan ne’e estabelese hosi Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta (MAPPF) ho orsamentu $41,934.20 ne’ebé responsabiliza hosi empreza lokál Sealeloerfa Unipessoal Lda iha tinan 2025.
Akompaña Primeiru-Ministru maka Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Tomás do Rosário Cabral, Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), Gastão Francisco de Sousa, Ministra Saúde (MS), Elia dos Reis Amaral, Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floretas (MAPPF), Marcos da Cruz, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes,
Exelénsia Prezidente Autoridade Munisipál Manufahi, 𝐋𝐮𝐢𝐬 𝐌𝐚𝐫𝐜̧𝐚𝐥 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐓𝐚𝐯𝐚𝐫𝐞𝐬, Hamutuk ho Diretora Edukasaun Munisipiu Manufahi Akompaina Primeiru-Ministru (PM), 𝐊𝐚𝐲 𝐑𝐚𝐥𝐚 𝐗𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚 𝐆𝐮𝐬𝐦𝐚̃𝐨 haree direta implementasaun programa merenda eskolár iha Eskola Colégio São Miguel Arcanjo (COSAMAR), postu administrativu Same, munisípiu Manufahi,
PM Xanana hala’o observasaun ne’e hafoin “Haree besik servisu munisipál hosi rezultadu avaliasaun bá kondisaun mínima” iha Manufahi. Xefe Governu kontente haree produtu sira ne’ebé uza bá merenda eskolár tanba nutritivu tebes, no husu atu kontinua fó ai-han bá estudante sira hosi produtu rai-laran. Xanana Gusmão husu estudante sira atu estuda didi’ak tanba futuru rai ida-ne’e iha jerasaun foun sira-nia liman.
Akompaña Primeiru-Ministru maka Ministru Administrasaun Estatál (MAE), 𝐓𝐨𝐦𝐚́𝐬 𝐝𝐨 𝐑𝐨𝐬𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐂𝐚𝐛𝐫𝐚𝐥, Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), 𝐆𝐚𝐬𝐭𝐚̃𝐨 𝐅𝐫𝐚𝐧𝐜𝐢𝐬𝐜𝐨 𝐝𝐞 𝐒𝐨𝐮𝐬𝐚, Ministra Saúde (MS), 𝐄𝐥𝐢𝐚 𝐝𝐨𝐬 𝐑𝐞𝐢𝐬 𝐀𝐦𝐚𝐫𝐚𝐥, Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floretas (MAPPF), 𝐌𝐚𝐫𝐜𝐨𝐬 𝐝𝐚 𝐂𝐫𝐮𝐳, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), 𝐄𝐱𝐩𝐞𝐝𝐢𝐭𝐨 𝐃𝐢𝐚𝐬 𝐗𝐢𝐦𝐞𝐧𝐞𝐬.
Exelénsia Prezidenti Autoridade Munisípiu Manufahi 𝐋𝐮𝐢𝐬 𝐌𝐚𝐫𝐜̧𝐚𝐥 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐓𝐚𝐯𝐚𝐫𝐞𝐬 Akompaña Sua Exelénsia Primeriu Ministru, 𝐊𝐚𝐲𝐫𝐚𝐥𝐚 𝐗𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚 𝐆𝐮𝐬𝐦𝐚̃𝐨 no Ministru Administrasaun Estatál, 𝐓𝐨𝐦𝐚́𝐬 𝐝𝐨 𝐑𝐨𝐬𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐂𝐚𝐛𝐫𝐚𝐥, no Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, 𝐆𝐚𝐬𝐭𝐚̃𝐨 𝐝𝐞 𝐒𝐨𝐮𝐬𝐚, Ministru Obras Públikas, 𝐒𝐚𝐦𝐮𝐞𝐥 𝐌𝐚𝐫𝐜̧𝐚𝐥 no Membru Governu sira, ba Aprezentasaun Atividade Servisu Munisipál nian
Hodi prepara an tama ba Poder Lokál liu-husi
“𝑨𝒗𝒂𝒍𝒊𝒂𝒔𝒂𝒖𝒏 𝑲𝒐𝒏𝒅𝒊𝒔𝒂𝒖𝒏 𝑴𝒊́𝒏𝒊𝒎𝒂” ne’ebé hala’o husi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE). Atividade ne’e hala’o iha Salaun Paróquia Nossa Senhora Assunção Same.
Programa ida-ne’e hanesan parte ida husi preparasaun IX Governu Konstitusionál nian molok implementa Polítika Desentralizasaun Podér Lokál iha tinan 2027, hodi transfere podér no responsabilidade husi Governu sentrál bá nível lokál hanesan munisípiu nune’e povu bele partisipa diretamente iha governasaun no dezenvolvimentu.
Iha vizita ne’e Primeiru-Ministru akompaña husi membru Governu balun, ne’ebé partisipa husi autoridade munisipál, setór privadu, autoridade postu, autoridade lokál, veteranus, diretór servisu munisipál sira, xefe departementu sira, intelektuál sira inklui autoridade sivíl ho militár.